Interpunkcja wokół cytatów i wypowiedzi

Zawsze mam problem z interpunkcją w pobliżu cudzysłowów otaczających w tekście cytaty lub wypowiedzi bohaterów. Postanowiłem zriserczować (piękne polskie słowo) sprawę i podzielić się wnioskami ze światem.

Wypowiedź po komentarzu narratora

Gwidon powiedział: „Chcę krakersa”.

Filomena wzdrygnęła się: „W tym domu nie jemy pasztetu”.

Jak widać w powyższych przykładach, najlepiej działa sekwencja: dwukropek, tekst w cudzysłowie, kropka po cudzysłowie. To najbardziej klasyczna możliwa sytuacja.

Równie typowa jest sytuacja, gdy cytowane zdanie jest pytaniem lub wykrzyknieniem i wówczas zasada się zmienia, bo wtedy znak zapytania lub wykrzyknik pozostaje wewnątrz cudzysłowu.

Eufryzyna zapytała: „Jak oceniasz zapach mojej zupy?”

Eufryzyna wykrzyknęła: „Moja zupa wcale nie pachnie jak olej samochodowy!”

Tak samo dzieje się z wielokropkiem — również pozostaje wewnątrz cudzysłowu.

Eufryzyna westchnęła smutno: „Nikt nie docenia mojego gotowania…”

Tak więc do zapamiętania jest zasada, że to, gdzie stoi znak kończący wypowiedź, zależy od tego, jaki to znak.

Wypowiedź przed komentarzem narratora

Tutaj, w pewnym uproszczeniu, rolę dwukropka przejmuje myślnik, a konkretnie pauza lub półpauza. Kropka z kolei znika z końca cytowanej wypowiedzi.

„Fryzura to aktualnie twój najmniejszy problem” — skomentował Onufry.

Alternatywnie możliwy jest w takim zdaniu zapis bez cudzysłowów, o ile samą wypowiedź również zaczniemy od myślnika.

— Akurat ty nie powinieneś oceniać fryzur innych ludzi — odparł Hiacynt.

To, czego NIE wolno zrobić, to zastosować przecinka wewnątrz cudzysłowu — jest to niepoprawna kalka z interpunkcji angielskiej.

„Ci mężczyźni rozmawiają o fryzurach,” zaobserwowała Balbina. ← ŹLE

W przypadku znaków zapytania i wykrzykników zasada jest podobna jak wtedy, gdy wypowiedź następuje po komentarzu narratora.

„Czy wziąłeś tenteges?” — upewniła się Malina.

„Omg, nie, mam tylko wihajster!” — przeraził się Zygfryd.

„Wihajster nie zastąpi tentegesu…” — wyszeptała Malina w odpowiedzi.

Wracając do zdań oznajmujących, istnieje ważny przypadek szczególny. Jeśli komentarz narratora nie odnosi się bezpośrednio do aktu mówienia, to konieczna jest kropka na końcu cytowanej wypowiedzi.

„Co za bździągwa.” — Aurelian nie mógł powstrzymać emocji.

w przeciwieństwie do:

„Co za bździągwa” — powiedział Aurelian.

Inny przykład:

„Twoja obecność jest męcząca.” — Honorata ewidentnie nie miała świadomości swojej własnej aury.

Komentarz narratora wewnątrz wypowiedzi

Jeśli po wtrąceniu kontynuowane jest to samo zdanie, komentarz narratora wydzielamy myślnikami, ale nie zamykamy i nie otwieramy ponownie cudzysłowu. Drugą część wypowiedzi rozpoczynamy małą literą.

„Jeszcze czego — zaprotestowała Klotylda — może mam ci jeszcze obciąć końcówkę?”

„Gdyby coś — wtrącił Ruben — zapisałem ci mój numer, ale nie powiem gdzie”.

Możliwa jest też sytuacja, w której komentarz narratora znajduje się pomiędzy dwoma odrębnymi zdaniami wypowiedzi. Wtedy pierwsza część wypowiedzi nadal nie otrzymuje kropki, ale stawiamy ją na końcu komentarza narratora, a drugą część wypowiedzi zaczynamy wielką literą.

„Twój kot jest szalony — oceniła Tuńczyka Boguwłość. — Mój jest bardziej normalny.”

Podsumowanie

Podsumowując, dla zdań oznajmujących mamy następujące schematy:

Jeremi powiedział: „Nie mam wihajstra”.

„Nie mam wihajstra” — powiedział Jeremi.

„Nie mam — powiedział Jeremi — wihajstra”.

„Nie mam wihajstra — powiedział Jeremi. — Mam za to tenteges”.

Dodatek specjalny — wypowiedź wieloakapitowa

W przypadku cytowania długiej, wieloakapitowej wypowiedzi każdy nowy akapit zaczynamy cudzysłowem otwierającym („), ale nie zamykamy cudzysłowu na końcu każdego akapitu. Cudzysłów zamykający ” pojawia się dopiero na końcu całej wieloakapitowej wypowiedzi.

Szczepan opowiedział nam o swoim problemie:

„Wielokrotnie zastanawiałem się, czego brakuje w mojej szafie.

„Każdorazowo kończyłem wielogodzinne przemyślenia brakiem wniosków.

„Aż wreszcie dzisiaj dotarło do mnie: w mojej szafie brakuje ubrań.”